Tempomat adaptacyjny (ACC) utrzymuje zadaną prędkość, a jednocześnie obserwuje pojazd przed samochodem i dopasowuje do niego tempo jazdy. Gdy poprzedzający samochód zwalnia, system ogranicza prędkość, a po zwolnieniu pasa ponownie przyspiesza. Nie jest jednak autopilotem – kierowca nadal odpowiada za prowadzenie i bezpieczeństwo.
Czym jest tempomat adaptacyjny?
Klasyczny tempomat utrzymuje prędkość ustawioną przez kierowcę, na przykład 120 km/h. Nie analizuje jednak sytuacji przed samochodem. Jeśli pojazd jadący z przodu zwolni, kierowca musi sam nacisnąć hamulec lub wyłączyć system.
ACC, czyli Adaptive Cruise Control, działa inaczej. Oprócz kontroli prędkości utrzymuje wybrany odstęp od poprzedzającego pojazdu. Kierowca może zwykle ustawić jeden z kilku poziomów dystansu. Gdy droga jest wolna, samochód jedzie z zaprogramowaną prędkością. Kiedy radar lub kamera wykryje wolniejszy pojazd na tym samym pasie, komputer sterujący ogranicza dopływ mocy i może uruchomić hamulce.
Jak samochód „widzi” drogę?
Tempomat adaptacyjny nie podejmuje decyzji na podstawie jednego pomiaru. Dane z czujników trafiają do komputera pokładowego, który określa położenie obiektów, ich odległość oraz względną prędkość. Następnie wysyła polecenia do układu napędowego i hamulcowego.
W zależności od modelu samochód może korzystać z kilku rodzajów sensorów:
- Radar dalekiego zasięgu – zwykle znajduje się w przednim zderzaku lub atrapie chłodnicy. Wykrywa pojazdy i przeszkody oraz mierzy odległość i prędkość zbliżania się do nich. W niektórych rozwiązaniach deklarowany zasięg sięga około 250 metrów, ale rzeczywiste działanie zależy od konstrukcji systemu i warunków.
- Kamera – najczęściej umieszczona za przednią szybą, dostarcza obraz drogi. Może pomagać w rozpoznawaniu pojazdów, znaków drogowych, oznakowania poziomego i innych uczestników ruchu.
- LiDAR lub inne czujniki bliskiego zasięgu – w wybranych konstrukcjach skanują przestrzeń i pomagają określić kształt oraz położenie obiektów. Nie są jednak standardowym wyposażeniem każdego układu ACC.
Mechanizm można przedstawić w prostym ciągu zdarzeń:
- Radar i kamera wykrywają pojazd jadący przed samochodem.
- Komputer porównuje jego prędkość i odległość z ustawieniami kierowcy.
- Układ steruje przepustnicą, napędem elektrycznym lub hamulcami, aby utrzymać zadany odstęp.
- Po zniknięciu przeszkody samochód może płynnie wrócić do wcześniej ustawionej prędkości.
Czym różni się tempomat klasyczny od adaptacyjnego?
| Cecha | Tempomat klasyczny | Tempomat adaptacyjny ACC |
|---|---|---|
| Reakcja na wolniejszy pojazd | Nie reaguje. Kierowca musi sam zwolnić lub wyłączyć system. | Automatycznie zmniejsza prędkość i utrzymuje ustawiony odstęp. |
| Praca w korku | Zwykle nie nadaje się do częstego zatrzymywania i ruszania. | W wersji Stop&Go może hamować do zatrzymania i ponownie ruszać. |
| Wymagania sprzętowe | Układ sterowania prędkością, czujniki pojazdu i elementy sterujące. | Radar, kamera lub inne sensory oraz sterownik współpracujący z hamulcami i napędem. |
Co potrafi funkcja Stop&Go?
Stop&Go rozszerza działanie ACC o jazdę w wolnym ruchu. System może stopniowo zwalniać za samochodem poprzedzającym, zatrzymać pojazd, a następnie ruszyć, gdy korek zacznie się przesuwać. W niektórych samochodach automatyczne ruszenie jest możliwe tylko po krótkim postoju. Po dłuższym zatrzymaniu kierowca musi nacisnąć pedał gazu albo przycisk na kierownicy.
Pełna obsługa tej funkcji zwykle wymaga automatycznej skrzyni biegów, ponieważ samochód musi sam zarządzać przełożeniami podczas hamowania, postoju i ruszania. Dostępność Stop&Go zależy jednak od konkretnej wersji pojazdu, skrzyni biegów i oprogramowania.
Ograniczenia i odpowiedzialność kierowcy
ACC jest systemem wspomagającym, a nie autonomicznym. Może nie rozpoznać prawidłowo pojazdu, który nagle zmieni pas, wjedzie tuż przed maskę albo znajduje się na torze jazdy tylko przez chwilę. Na krętej drodze radar może również chwilowo stracić samochód poprzedzający lub wykryć obiekt na sąsiednim torze.
Zabrudzenie, lód lub śnieg na radarze i kamerze może ograniczyć działanie systemu albo doprowadzić do jego wyłączenia. Problemy mogą pojawić się także podczas ulewy, gęstej mgły i intensywnych opadów śniegu. Na mokrej, śliskiej, nieutwardzonej lub bardzo krętej drodze lepiej nie polegać na stałej prędkości utrzymywanej przez tempomat.
Przed użyciem systemu trzeba sprawdzić, czy czujniki są czyste, obserwować drogę i trzymać ręce na kierownicy. Jeżeli samochód zaczyna zbliżać się do poprzedzającego pojazdu mimo aktywnego ACC, należy natychmiast przejąć kontrolę, zahamować i wyłączyć system. Ustawiona prędkość musi odpowiadać ograniczeniom oraz warunkom na drodze.
ACC najbardziej odciąża kierowcę na przewidywalnych trasach i w płynnym ruchu. Stop&Go może zmniejszyć zmęczenie w korku, ale nie zwalnia z ciągłej obserwacji otoczenia.
